Z doświadczenia wiem, że światotwórstwo wcale nie jest takim prostym zadaniem. Gdy myślisz już, że zbudowałeś coś niezwykłego, w twojej głowie zaczynają pojawiać się kolejne pytania – na które nagle brakuje ci odpowiedzi albo przestają mieć sens, gdy zestawisz je z wcześniej wymyślonymi informacjami o świecie.
Nie zliczę nawet, ile razy przyszedł mi do głowy świetny element dotyczący kultury. Był wręcz ekstra – co złego może się stać? No właśnie to, że kompletnie kłócił się z wyznaniem danego społeczeństwa i zwyczajnie nie miał prawa zadziałać.
Warto pamiętać, że elementy twojego uniwersum są w mniejszym lub większym stopniu ze sobą powiązane. Dokładnie tak jak w prawdziwym świecie, z którego przecież czerpiemy żywą inspirację.
Tworząc własne uniwersum, bardzo łatwo wpaść w swego rodzaju pułapkę. Wprost w zdradzieckie kleszcze losowego dokładania kolejnych pomysłów. Jeden prowadzi do drugiego, ten do trzeciego i czwartego. Po pewnym czasie orientujesz się, że masz mnóstwo ciekawych elementów puzzli, ale z różnych zestawów.
Dlatego zanim zaczniecie rozbudowywać świat w nieskończoność, warto na chwilę się zatrzymać i spojrzeć na niego całościowo. Zastanowić się, co jest jego fundamentem, a co tylko dodatkiem, który można zostawić na później. Właśnie dlatego stworzyłam poniższą mapę myśli, opartą na moich doświadczeniach i priorytetach w tworzeniu uniwersum. Chodźmy się jej przyjrzeć.
Spośród wielu aspektów światotwórstwa wyróżniłam siedem głównych kategorii (zaznaczonych ciemniejszymi kolorami). Patrząc na strzałki, możecie dostrzec, że niektóre elementy łączą się między tymi kategoriami. Jak wspomniałam wcześniej, wszystko jest ze sobą w jakiś sposób powiązane – zmiana w jednym miejscu bardzo często pociąga za sobą konsekwencje w innym.
Omówmy teraz te główne kategorie.
1. Historia
W twojej opowieści ważna nie jest jedynie teraźniejszość i przyszłość. Musisz wiedzieć, co wydarzyło się przed aktualnym czasem akcji. Wcale nie trzeba cofać się o tysiące lat – czasem wystarczy nawet sto lat wstecz – ale warto rozpisać kilka ważnych, przełomowych momentów w dziejach świata.
Możesz podzielić historię na ery i/lub wieki, uwzględnić dawne wojny, upadki cywilizacji czy wielkie odkrycia. Dobrze sprawdzają się również legendy oraz opowieści o bohaterach uniwersum – zarówno tych dawnych, jak i bardziej współczesnych. Nawet jeśli nie wszystkie z nich pojawią się bezpośrednio w fabule, będą miały ogromny wpływ na kulturę, politykę czy wierzenia świata.
2. Polityka
Polityka to temat, który wielu twórcom wydaje się najbardziej skomplikowany, ale w rzeczywistości taki nie jest. Na początek warto odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań: kto rządzi światem lub danym państwem? Jaki jest ustrój – monarchia, republika, teokracja, a może coś zupełnie innego?
W tym punkcie dobrze uwzględnić podstawowe prawa (przydadzą się przy właściwym pisaniu, uwierzcie), władców i ich pochodzenie (co często łączy się bezpośrednio z historią), a także aktualną sytuację polityczną: konflikty, napięcia, sojusze, podziały władzy. Istotny jest również podział polityczny świata, który najlepiej widoczny jest na mapie.
3. Religia
Religia jest istotnym aspektem wielu światów, choć warto pamiętać, że nie zawsze musi się pojawić – to element opcjonalny, zależny od charakteru uniwersum. Jeśli jednak istnieje, określ jaki ma wpływ na życie mieszkańców, ich zwyczaje, lokalne prawo i politykę.
Warto zastanowić się nad panteonem bóstw (lub jego brakiem), zasadami wiary, a także miejscami kultu i obrzędów. Czy religia jest jedna, dwie, ma swoje zbuntowane odłamy? Czy bogowie są realni i ingerują w świat, czy istnieją tylko w wierzeniach ludzi?
4. Kultura
W tym punkcie mieszczą się sztuka, muzyka, tradycjei obyczaje mieszkańców. Bardzo często są one bezpośrednio powiązane z historią – legendy, dawne wydarzenia czy bohaterowie mogą kształtować to, co dana społeczność uważa za ważne lub godne czci.
Nie można zapomnieć również o świętach, które często mają związek z religią, ale mogą też upamiętniać historyczne wydarzenia lub zmiany pór roku. To drobne detale, które sprawiają, że świat staje się bardziej „żywy”. Któż nie lubi skakania przez ogniska ku czci Boga Słońca?
5. Geografia
Geografia to właściwie główny fundament twojego uniwersum. Flora, fauna, klimat oraz ukształtowanie terenu mają ogromny wpływ na to, jak żyją mieszkańcy i jak rozwijają się poszczególne regiony. Góry, rzeki, pustynie czy lasy nie są tylko tłem – decydują o szlakach handlowych, konfliktach i granicach państw.
Warto stworzyć mapę świata z zaznaczonym podziałem politycznym oraz rozmieszczeniem terenów geograficznych. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego dane królestwo jest potęgą morską, a inne skupia się na rolnictwie czy górnictwie. Polecam ją stworzyć nawet na skrawku papieru w kratkę!
6. Mieszkańcy
W tej kategorii warto opisać główne grupy zamieszkujące uniwersum: ludzi, ale także inne rasy czy gatunki, jeśli takie istnieją. Każda z nich może mieć własną kulturę, wierzenia, unikatowy wygląd, umiejętności i bogatą historię.
Nawet jeśli skupiasz się tylko na jednej rasie, dobrze wiedzieć, czy ktoś jeszcze dzieli z nią ten świat i jakie relacje między nimi panują. Nigdy nie wiesz, kiedy te informacje przydadzą ci się w fabule.
7. Magia / Technologia
Na sam koniec magia lub technologia, a może nawet oba naraz? Zależy na czym opiera się twoje uniwersum. Najważniejsze są zasady: skąd bierze się magia? Kto może z niej korzystać, w jaki sposób, jakie są jej ograniczenia, jak wygląda? Podobnie z technologią – jaki jest poziom rozwoju, co jest powszechne, a co rzadkie lub niedostępne? Jakich materiałów używa się do jej produkcji?
Im jaśniej określone reguły, tym łatwiej zachować spójność świata i uniknąć sytuacji, w których coś „działa, bo tak”. Nie mówię, że to “bo tak” jest złe do szpiku kości, ale po czasie bywa irytujące i może utracić na wiarygodności.
Jakie punkty są jednak najważniejsze? Dla mnie będą to mieszkańcy, geografia, polityka i historia świata. Dla was mogą to być technologia czy kultura — wszystko zależy od tego, na co chcecie położyć największy nacisk w swojej opowieści. Przedstawiłam tu tylko te elementy, na które ja szczególnie zwracam uwagę, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by dokładać własne.
Im bardziej rozbudowane uniwersum, tym lepiej… Choć nie zawsze łatwiej. Nie zapominajcie, że im dalej w las, tym więcej drzew i tym łatwiej się zgubić. Z czasem nawet najlepiej zaplanowane światy potrafią przytłoczyć. Dlatego polecam tworzenie dobrych notatek, map myśli, tablic i innych narzędzi, dzięki którym znacznie łatwiej połapiecie się w tym wszystkim.
