Nie każdy może kojarzyć tę koncepcję, jednak od dekad stanowi ona swego rodzaju fundament analizy opowieści. “Wędrówka Bohatera”, zwana również monomitem Josepha Campbella, to najbardziej uniwersalny schemat opowieści. W swojej książce „Bohater o tysiącu twarzy” Campbell szczegółowo opisał ten model i pokazał, w jaki sposób pojawiał się on w starożytnych mitach. Składał się aż z siedemnastu punktów… Aż w końcu pojawił się Christopher Vogler i skrócił go do dwunastu. Nieważne jednak kto i ile czego zrobił, kluczowy pozostaje rezultat – oba schematy opisują tę samą podróż.
Gdyby się tak przyjrzeć, prawie każda historia pasuje do tejże koncepcji. Przygody Katniss z Igrzysk Śmierci, Penelope z Bridgertonów czy Jake’a Sully z Avatara – różnią się gatunkiem, uniwersum, sposobem przedstawienia, ale rdzeń ich historii pozostaje podobny. Osobiście korzystam z wersji Voglera i dlatego ją biorę dziś na warsztat. Kiedy jednak rozpracuję wersję Campbella, wrócę do niej w osobnym tekście.
Zanim wyruszymy w drogę, należy zebrać drużynę… Na potrzeby prezentacji stwórzmy sobie bohaterkę.
- To jest Kate (obrazek powyżej).
- Kate jest uzdolnioną artystką, która w przyszłości chce zostać profesjonalną malarką.
- Żyje w dużym mieście, ale ceni sobie naturę, dlatego często wybiera się na spacery do parków.
- Mieszka w małym mieszkaniu wraz ze swoim rudym kotem Franklinem – leniwym strażnikiem jej licznej kolekcji książek.
Skoro mamy naszą bohaterkę, nakreślmy zarys historii:
Opowieść zaczyna się podczas jednego z nocnych spacerów. Kate słyszy dziwny huk dochodzący z gęstych zarośli. Kierowana ciekawością odkrywa uszkodzony statek kosmiczny, a obok niego — rannego kosmitę, który do złudzenia przypomina człowieka (gdyby nie te “antenki” wystające z tyłu głowy). Zdezorientowana, ale też poruszona jego sytuacją, decyduje się pomóc nieznajomemu i zabiera go do swojego mieszkania. Szaleństwo, prawda? Nigdy nie twierdziłam, że Kate ma instynkt samozachowawczy.
Na miejscu dzwoni do swojej przyjaciółki po radę. Razem zastanawiają się, co właściwie zrobić – ukrywać kosmitę, czy oddać go odpowiednim służbom. Kate postanawia tymczasowo ukryć go, dopóki nie znajdzie rozwiązania. Z racji tego, że przybysz wygląda niemal jak człowiek, Kate maluje go, dobiera mu ubrania i przedstawia sąsiadom jako swojego kolegę lub kuzyna studenta – w zależności od tego, kto akurat pyta.
Nowy „lokator”, którego nazwiemy Xoxo, nie od razu dogaduje się z kotem Kate, Franklinem, który z podejrzliwością obserwuje intruza i syczy na niego przy każdej możliwej okazji. Z czasem jednak napięcie słabnie, a między nimi rodzi się pewne porozumienie. Podobnie dzieje się z relacją Kate i Xoxo, którzy zaprzyjaźniają się. W tym samym czasie Kate dowiaduje się, że rozbity statek kosmity został odnaleziony i skonfiskowany przez wojsko, które wraz z naukowcami rozpoczęło jego badania.
Nie chcąc narażać Kate na niebezpieczeństwo, Xoxo potajemnie opuszcza mieszkanie i próbuje samodzielnie dostać się do miejsca, w którym przetrzymywany jest jego statek. Plan się nie udaje, zostaje schwytany podczas próby wejścia na pokład. Gdy Kate odkrywa jego zniknięcie, decyduje się działać. Z pomocą przyjaciół opracowuje ryzykowny plan odbicia Xoxo.
Tym razem akcja kończy się sukcesem. Kate i Xoxo uciekają, a statek znów jest gotowy do lotu. Nadchodzi jednak moment pożegnania – Xoxo musi wrócić na swoją planetę, a Kate do domu, bo kto nakarmi Franklina? Wraca do swojego mieszkania, do kota i codzienności, bogatsza o doświadczenie, które na zawsze zmieniło jej spojrzenie na świat – i na własną odwagę. A potem przyszło FBI i zamknęło ją w więzieniu, ale to już historia na drugi tom…
Przejdźmy więc krok po kroku przez dwanaście etapów tej podróży, zaczynając od świata, w którym wszystko jeszcze wydaje się zwyczajne.
1. Status Quo
Kate prowadzi spokojne, uporządkowane życie w dużym mieście. Maluje, cieszy się naturą i dzieli małe mieszkanie z kotem Franklinem. Marzy o karierze profesjonalnej malarki, w pocie czoła tworząc swoje coraz to lepsze dzieła. Jej codzienność jest wręcz przewidywalna, bezpieczna.
2. Wezwanie do przygody
Podczas spaceru Kate znajduje rozbity statek kosmiczny oraz rannego kosmitę. To wydarzenie burzy jej rutynę i stawia ją przed wyborem — zaangażować się czy odejść.
3. Odmowa bohatera
Kate waha się, boi się konsekwencji i odpowiedzialności. Zastanawia się, czy nie lepiej by było zadzwonić po służby, odejść w bezpieczne miejsce i wrócić do normalnego życia, udając, że nic się nie wydarzyło.
4. Spotkanie z mentorem
Bohaterka dzwoni do przyjaciółki (najpewniej tej szalonej, bo nikt o zdrowych zmysłach by jej nie uwierzył), która pomaga jej spojrzeć na sytuację z dystansem. Rozmowa nie daje gotowych odpowiedzi, ale wzmacnia Kate w przekonaniu, że potrafi poradzić sobie z tą sytuacją i podjąć własną decyzję.
5. Przekroczenie progu
Wyrzuty sumienia nie pozwalają dziewczynie zostawić “bliźniego” na pastwę losu. Kate zabiera Xoxo do swojego mieszkania, łamiąc dotychczasowe zasady swojego zwyczajnego świata. Od tej chwili nie ma już powrotu do dawnej normalności – wkracza w niezwykły świat, pełen przygód i niebezpieczeństw.
6. Testy, sojusznicy, wrogowie
Kate uczy się ukrywać kosmitę wśród ludzi, maluje go i przebiera. Używa granicy między prawdą, a kłamstwem niczym skakanki.
Kot Franklin początkowo staje się „wrogiem” Xoxo, ale później puchatym sojusznikiem.
Wojsko, które przejmuje statek kosmity, pojawia się jako realne zagrożenie.
Może Xoxo zostaje prawie zdemaskowany? Może natrętny sąsiad obserwuje Kate niczym stalker? Może widzą w wiadomościach informacje o UFO?
7. Podejście
Kate dowiaduje się, że statek kosmity jest badany przez wojsko. Atmosfera gęstnieje — bohaterka przygotowuje się psychicznie na konfrontację z konsekwencjami swoich działań. Xoxo natomiast coraz bardziej chce wrócić do swojego statku i obmyśla sprytny plan.
8. Próba
Xoxo, chcąc chronić Kate, decyduje się na misję wręcz samobójczą. To godzina jego próby. Zostaje jednak schwytany przez wojsko, co stawia Kate w trudnej sytuacji i dylemacie “co mam robić?”.
9. Nagroda
Kate decyduje się działać. Z pomocą przyjaciół odbijają Xoxo i odzyskują statek. Nagrodą jest nie tylko uratowanie przybysza, ale też wiara we własną odwagę i sprawczość. No i pokazanie środkowego palca wojsku.
10. Droga powrotna
Ucieczka zmusza Kate i kosmitę do podjęcia kolejnych, tym razem ostatecznych decyzji. Lecą razem, czy wracają osobno? Choć są już bezpieczni, każde z nich musi wybrać dalszą drogę.
11. Kulminacja
Kate pozwala Xoxo odejść, świadomie rezygnując z kolejnej przygody. Wybiera powrót do domu. Nie jest jednak już tą samą Kate z początku opowieści.
12. Powrót z eliksirem
Kate wraca do swojego życia z nowymi doświadczeniami, inspiracją do tworzenia i dowodem, że potrafi przekraczać własne granice. I na to, że życie pozaziemskie istnieje.
I to by było na tyle!
Czy musisz używać tego w swoim pisarskim warsztacie? Nie. Czy okaże się pomocny? To już zależy od ciebie. Pamiętaj, że nie każda historia będzie podążać punkt za punktem. Nie bój się tego schematu – modyfikuj go, rozszerzaj, zwężaj. Pisz i baw się przy tym dobrze.
